Τελευταία ενημέρωση: 21 Σεπτεμβρίου 2025
Γράφει η Δικηγόρος – εργατολόγος Ειρήνη Γραβάνη | Δικηγορικό γραφείο εργατικού δικαίου Δημήτρης Βλαχόπουλος & συνεργάτες
Στις 6 Δεκεμβρίου 2024 δημοσιεύθηκε ο νόμος 5163/2024 με σκοπό την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2022/2041 για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο νόμος, μεταξύ άλλων, προβλέπει σημαντικές τροποποιήσεις σχετικά με το σύστημα καθορισμού του κατώτατου μισθού και τον ρόλο της συλλογικής διαπραγμάτευσης, τόσο όσον αφορά τους ιδιωτικούς όσο και τους δημόσιους υπαλλήλους.
Τι είναι ο κατώτατος μισθός
Ο κατώτατος μισθός αποτελεί το ελάχιστο όριο αποδοχών, με το οποίο πρέπει να αμείβεται όποιος παρέχει εξαρτημένη εργασία, ανεξαρτήτως του είδους της σύμβασης που έχει υπογράψει.
Πώς καθοριζόταν ο κατώτατος μισθός μέχρι τον Δεκέμβριο του 2024
Μέχρι το 2024, ο κατώτατος μισθός στην Ελλάδα καθοριζόταν δυνάμει Υπουργικής Απόφασης, μετά από διαβούλευση με συνδικαλιστικούς εκπροσώπους εργαζομένων και εργοδοτών, σύνταξη εκθέσεων από επιστημονικούς φορείς και εισήγηση από το Κέντρο Προγραμματισμού και Ερευνών.
Ποιο είναι το σύστημα καθορισμού του κατώτατου μισθού που θα ισχύσει τα έτη 2025, 2026 και 2027
Ο νόμος 5163/2024 διατηρεί σε μεγάλο βαθμό το προηγούμενο καθεστώς καθορισμού του κατώτατου μισθού. Η έναρξη της διαδικασίας καθορισμού μεταφέρεται στο πρώτο μισό του Ιανουαρίου κάθε έτους (αντί του δεύτερου μισού του Φεβρουαρίου, που ίσχυε προηγουμένως) και, κατόπιν διαβούλευσης μεταξύ των εκπροσώπων εργαζομένων και εργοδοτών, συντάσσεται σχέδιο επί του πορίσματος αυτής, το οποίο υποβάλλεται στα Υπουργεία Εργασίας και Οικονομικών, από τα οποία στη συνέχεια εκδίδεται κοινή απόφαση. Η τελευταία ημερομηνία έκδοσης της υπουργικής απόφασης είναι η 31η Μαρτίου αντί της 31ης Ιουλίου, όπως ίσχυε προηγουμένως. Μια σημαντική αλλαγή είναι ότι, στα κριτήρια που πρέπει να ληφθούν υπόψη για τον καθορισμό, προστίθεται η αγοραστική δύναμη του μισθού. Επιπλέον, για πρώτη φορά θα συμμετέχουν στη διαδικασία η νεοσύστατη Επιστημονική Επιτροπή, που αποτελείται από πέντε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες σε θέματα οικονομίας, και η Επιτροπή Διαβούλευσης, η οποία αποτελείται από τους εκπροσώπους των εργαζόμενων και των εργοδοτών, υπό την προεδρία του προέδρου του Ο.ΜΕ.Δ.
Τι θα αλλάξει από το 2028
Στο νέο σύστημα, ο καθορισμός και η αναπροσαρμογή του νομοθετημένου κατώτατου μισθού γίνεται αυτόματα, με βάση συντελεστή (ποσοστό μεταβολής) που προκύπτει από το άθροισμα του του ετήσιου ποσοστού μεταβολής του δείκτη τιμών καταναλωτή για το χαμηλότερο 20% της εισοδηματικής κατανομής των νοικοκυριών και του ημίσεος του ετήσιου ποσοστού μεταβολής της αγοραστικής δύναμης του γενικού δείκτη μισθών (Ποσοστό μεταβολής του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή + [Ποσοστό μεταβολής της αγοραστικής δύναμης του Γενικού Δείκτη Μισθών / 2]).
Με το νέο σύστημα δεν επιτρέπεται η μείωση του κατώτατου νομοθετημένου μισθού και ημερομισθίου. Αν ο συντελεστής αυτός οδηγεί σε μείωση, δεν γίνεται αναπροσαρμογή.
Δίνεται η δυνατότητα παρέκκλισης (μη αύξησης του μισθού), αν οι οικονομικές συνθήκες εξαιρετικώς δεν επιτρέπουν την αναπροσαρμογή με βάση τον παραπάνω συντελεστή, πράγμα για το οποίο συντάσσει έκθεση η Επιστημονική Επιτροπή.
Είναι θετικό βήμα ο νέος νόμος ή όχι;
Ο νέος νόμος, παρότι παρουσιάζεται ως σημαντική μεταρρύθμιση, έχει προκαλέσει προβληματισμό.
Η αυτοματοποιημένη διαδικασία αναπροσαρμογής του κατώτατου μισθού, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των εκπροσώπων των εργαζομένων και των εργοδοτών, περιορίζει τον ρόλο τους και υποβαθμίζει την ισχύ των συλλογικών διαπραγματεύσεων.
Ο νέος νόμος παρακάμπτει τον κοινωνικό διάλογο και αγνοεί τη φωνή των εργαζομένων σε ζητήματα που τους αφορούν άμεσα.
Επιπλέον, προβληματικός μπορεί να θεωρηθεί ο τρόπος υπολογισμού των αυξήσεων.
Το νέο σύστημα βασίζεται σε μια ήδη χαμηλή βάση υπολογισμού του κατώτατου μισθού, χωρίς να λαμβάνει υπόψη το πραγματικό κόστος διαβίωσης στη χώρα μας. Η απουσία σύνδεσης με τον μέσο μισθό διαιωνίζει τις μισθολογικές ανισότητες και δεν επιτρέπει στους εργαζόμενους να επωφεληθούν από την αύξηση της παραγωγικότητας και την οικονομική ανάπτυξη.
Τέλος, δεν υπάρχει συγκεκριμένη πρόβλεψη στον νέο νόμο για τους εργαζόμενους σε ψηφιακές πλατφόρμες (όπως διανομείς φαγητού, οδηγούς σε πλατφόρμες μεταφορών κ.λπ.). Αν δεν έχουν σύμβαση εξαρτημένης εργασίας με την πλατφόρμα, αν δηλαδή χαρακτηρίζονται ως “ανεξάρτητοι συνεργάτες” ή “αυτοαπασχολούμενοι”, ο νόμος δεν έχει άμεση εφαρμογή.
Είμαι δημόσιος υπάλληλος. Επηρεάζεται το μισθολογικό καθεστώς μου;
Για τους δημόσιους υπαλλήλους, που μέχρι πρότινος δεν εντάσσονταν στις ρυθμίσεις για τον κατώτατο μισθό, ο νόμος προβλέπει προσαύξηση ίση με την εκάστοτε ονομαστική αύξηση του κατώτατου μισθού. Ειδικά για το έτος 2025, η προσαύξηση καταβάλλεται στους δικαιούχους, με βάση τη διαφορά που προκύπτει ανάμεσα στον βασικό μισθό που έλαβαν στις 31.12.2024, με βάση το ενιαίο μισθολόγιο, και του κατώτατου μισθού.
Τέλος, ο νέος νόμος δεν αναφέρεται στα επιδόματα εορτών και αδείας (13ος και 14ος μισθός), πράγμα που θα μπορούσε να θεωρηθεί πλημμελής μεταφορά της Οδηγίας στο εθνικό δίκαιο.