Χρόνος εργασίας - υπερωρίεςΧρονικά όρια εργασίας – πρόσθετη εργασία, υπερεργασία και υπερωρία

Τελευταία ενημέρωση: 18 Ιουλίου 2022

Γράφει ο Δικηγόρος – εργατολόγος Δημήτρης Βλαχόπουλος | Δικηγορικό γραφείο εργατικού δικαίου Δημήτρης Βλαχόπουλος & συνεργάτες

Το γενικώς ισχύον ωράριο εργασίας είναι οι 40 ώρες εβδομαδιαίως (ΕΓΣΣΕ της 14^ης/2/1984). Το ωράριο αυτό ονομάζεται «συμβατικό» ή «πλήρους απασχόλησης», σύμφωνα με άρθρο 55 ν. 4808/2021. Το συμβατικό ωράριο εργασίας μπορεί να είναι και μικρότερο των 40 ωρών εβδομαδιαίως, εφόσον αυτό έχει συμφωνηθεί μεταξύ εργαζόμενου και εργοδότη, δυνάμει ατομικής σύμβασης εργασίας, ή εφόσον προβλέπεται από ΣΣΕ.

Από την άλλη πλευρά, ως «νόμιμο» ωράριο χαρακτηρίζεται αυτό που έχει καθοριστεί με νόμο.

Το πλήρες ωράριο για τους εργαζόμενους που απασχολούνται επί πενθήμερο εβδομαδιαίως είναι 8 ώρες, ενώ για όσους απασχολούνται επί εξαήμερο εβδομαδιαίως είναι 6 ώρες και 40 λεπτά (άρθρο 55 του ν. 4808/2021).

Υπερβάσεις του ωραρίου

Η υπέρβαση του συμβατικού ωραρίου αποτελεί πρόσθετη εργασία, αν πρόκειται για περίπτωση επιχείρησης όπου εφαρμόζεται μικρότερο των 40 ωρών ωράριο πλήρους απασχόλησης και μέχρι τη συμπλήρωση των 40 ωρών ή αν πρόκειται για περίπτωση μερικώς απασχολούμενου και πάλι μέχρι τη συμπλήρωση των 40 ωρών. Αποτελεί υπερεργασία, όταν πρόκειται για απασχόληση πέραν των 40 ωρών και μέχρι το νόμιμο εβδομαδιαίο ωράριο των 45 ωρών επί πενθημέρου και των 48 ωρών επί εξαημέρου, με τη σημείωση ότι υπολογίζονται μόνο οι εργάσιμες ημέρες.

Υπερωρία θεωρείται για όσους εργαζόμενους απασχολούνται με σύστημα εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, η εργασία πέρα των 48 ωρών την εβδομάδα και των 8 ωρών ημερησίως, ενώ για όσους απασχολούνται με σύστημα πενθημέρου, η απασχόληση πέρα των 45 ωρών την εβδομάδα και των 9 ωρών ημερησίως. Δηλαδή, αν ο εργαζόμενος εργαστεί πέραν του νομίμου ημερήσιου ωραρίου κάποια ή κάποιες ημέρες της εβδομάδας, αυτό αποτελεί υπερωρία ακόμη και αν δεν έχει υπερβεί τις 45 ή 48 ώρες εβδομαδιαίως, γι’ αυτό και, για τον υπολογισμό της υπερεργασίας, αφαιρούνται προηγουμένως οι ώρες υπερωρίας (πέραν του νομίμου ημερησίου ωραρίου).

Παραδείγματα:

• Εργαζόμενος έχει συμφωνήσει να απασχολείται με πλήρες ωράριο επί πενθήμερο εβδομαδιαίως. Όμως απασχολείται επί πέντε ημέρες την εβδομάδα και 10 ώρες ημερησίως, δηλαδή συνολικά επί 50 ώρες την εβδομάδα. Έχει παράσχει 5 ώρες υπερεργασίας και 5 ώρες υπερωρίας την εβδομάδα.
• Εργαζόμενος έχει συμφωνήσει να απασχολείται με μερική απασχόληση επί πενθήμερο εβδομαδιαίως και τέσσερις ώρες ημερησίως. Όμως απασχολείται επί πέντε ημέρες την εβδομάδα και 6 ώρες ημερησίως, δηλαδή συνολικά επί 30 ώρες την εβδομάδα. Έχει παράσχει 10 ώρες πρόσθετης εργασίας την εβδομάδα.
• Εργαζόμενος έχει συμφωνήσει να απασχολείται με πλήρες ωράριο επί πενθήμερο εβδομαδιαίως. Όμως τις δύο ημέρες της εβδομάδας απασχολείται επί 10 ώρες ημερησίως και τις υπόλοιπες τρεις επί 8 ώρες ημερησίως, δηλαδή συνολικά επί 44 ώρες την εβδομάδα. Έχει παράσχει 2 ώρες υπερεργασίας και 2 ώρες υπερωρίας την εβδομάδα.

Αμοιβή για τις υπερβάσεις

Με τις αλλαγές που επέφερε ο ν. 4808/2021, όσον αφορά στην αμοιβή εργασίας παρεχόμενης καθ’ υπέρβαση των χρονικών ορίων εργασίας, ισχύουν τα εξής:

α) Επί πρόσθετης εργασίας, δηλαδή για απασχόληση πέραν του συμβατικού μικρότερου των 40 ωρών ωραρίου και μέχρι συμπλήρωση των 40 ωρών, καθώς και του μικρότερου από το πλήρες ημερήσιο ωράριο μέχρι συμπλήρωση του πλήρους, οφείλεται για κάθε ώρα επιπλέον απασχόλησης το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 12%. Στο άρθρο 57 του ν. 4808/2021 ορίζεται ότι ο εργαζόμενος μερικής απασχόλησης έχει υποχρέωση να παράσχει την πρόσθετη αυτή εργασία αν είναι σε θέση να το κάνει και η άρνησή του δεν είναι αντίθετη με την καλή πίστη. Επίσης ορίζεται ότι, εφόσον συμφωνεί ο/η εργαζόμενος/η, η πρόσθετη αυτή εργασία μπορεί να παρασχεθεί και σε ωράριο που δεν είναι συνεχόμενο σε σχέση με το συμφωνημένο ωράριο της ίδιας ημέρας. Εξάλλου, στο ίδιο άρθρο ορίζεται ότι ο/η μερικώς απασχολούμενος/η εργαζόμενος/η μπορεί να αρνηθεί την παροχή εργασίας πέραν της συμφωνημένης, όταν η πρόσθετη εργασία λαμβάνει χώρα κατά συνήθη τρόπο. Σε κάθε περίπτωση, η πρόσθετη εργασία μπορεί να πραγματοποιηθεί κατ’ ανώτατο όριο μέχρι τη συμπλήρωση του πλήρους ημερήσιου ωραρίου.

β) Επί υπερεργασίας (δηλαδή για απασχόληση από την 41^η έως την 45^η ώρα για εργαζόμενους/ες που απασχολούνται με σύστημα πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας και από την 41^η έως την 48^η ώρα για εργαζόμενους/ες που απασχολούνται με σύστημα εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας) οφείλεται για κάθε ώρα απασχόλησης το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 20%. Η υπερεργασία δεν συνυπολογίζεται στα επιτρεπόμενα όρια υπερωριακής απασχόλησης.

γ) Επί υπερωρίας ισχύουν τα εξής:

i. Εργαζόμενοι απασχολούμενοι υπερωριακώς δικαιούνται για κάθε ώρα νόμιμης υπερωρίας, έως 3 ώρες ημερησίως και μέχρι τη συμπλήρωση 150 ωρών ετησίως, αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 40%.

ii. Για κάθε ώρα υπερωρίας, για την πραγματοποίηση της οποίας δεν τηρούνται οι προβλεπόμενες από τον νόμο διατυπώσεις (παράνομη υπερωρία), ο εργαζόμενος δικαιούται αποζημίωση ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 120%.

iii. Στην παρ. 6 του άρθρου 58 ν. 4808/2021 ορίζεται ότι, με αποφάσεις του αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, μπορεί να χορηγείται κατά περίπτωση άδεια υπερωριακής απασχόλησης των μισθωτών όλων των επιχειρήσεων και εργασιών, επιπλέον των προαναφερθέντων επιτρεπόμενων ανωτάτων ορίων υπερωριακής απασχόλησης ετησίως, σε περιπτώσεις επείγουσας φύσης εργασίας, η εκτέλεση της οποίας κρίνεται απολύτως επιβεβλημένη και δεν επιδέχεται αναβολή. Για την κατά τα ανωτέρω υπερωριακή απασχόληση, οι μισθωτοί δικαιούνται αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 60%.

Προσοχή: Η απασχόληση κατά την 6η ημέρα της εβδομάδας επί πενθημέρου δεν συνιστά υπερωρία, εφόσον δεν υπερβαίνει τις 8 ώρες.