Τελευταία ενημέρωση: 18 Ιουνίου 2023
Γράφει η Δικηγόρος Μαριλένα Σύψα | Δικηγορικό γραφείο εργατικού δικαίου Δημήτρης Βλαχόπουλος & συνεργάτες
Ποιοι προστατεύονται
Σύμφωνα με τον ν. 2643/1998, όπως ισχύει σήμερα, μεταξύ των προσώπων που θεωρούνται προστατευόμενα, όσον αφορά στην πρόσληψη και την απασχόλησή τους, είναι:
Α. Οι τρίτεκνοι και πολύτεκνοι γονείς, ένα από τα τέκνα τρίτεκνης ή πολύτεκνης οικογένειας, ο επιζών ή ο άγαμος γονέας τριών ανήλικων τέκνων.
Β. Τα άτομα με ποσοστό αναπηρίας 50% τουλάχιστον, που έχουν περιορισμένες δυνατότητες για επαγγελματική απασχόληση εξαιτίας οποιασδήποτε χρόνιας σωματικής, πνευματικής ή ψυχικής πάθησης ή βλάβης, εφόσον είναι γραμμένα στα μητρώα ανέργων αναπήρων της ΔΥΠΑ (πρώην ΟΑΕΔ).
Επιπλέον, βάσει του νόμου, προστατεύονται και όσοι έχουν τέκνο, αδελφό ή σύζυγο με ποσοστό αναπηρίας 67% και άνω, εξαιτίας βαριών ψυχικών και σωματικών παθήσεων, οι οποίες διαπιστώνονται από τις αρμόδιες υγειονομικές επιτροπές του νόμου αυτού. Κατ’ εξαίρεση όταν τα άτομα πάσχουν από νοητική υστέρηση ή αυτισμό, για την παροχή της προστασίας απαιτείται ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 50%.
Σημαντικό: Όπου με τις διατάξεις του ν. 2643/1998 παρέχεται προστασία σε περισσότερους από έναν δικαιούχους μιας οικογένειας (γονείς, τέκνα, συζύγους, αδελφούς) η άσκηση του δικαιώματος προστασίας από έναν δικαιούχο, αποκλείει τους υπόλοιπους.
Ποιοι αποκλείονται
Από την προστασία του νόμου αποκλείονται κυρίως όσοι παίρνουν σύνταξη από το Δημόσιο ή οποιονδήποτε ασφαλιστικό οργανισμό κύριας ή επικουρικής ασφάλισης αθροιστικά μεγαλύτερη από το κατώτατο όριο σύνταξης γήρατος που καταβάλλει κάθε φορά ο ΕΦΚΑ, εκτός από τους παραπληγικούς – τετραπληγικούς, ημιπληγικούς, κωφούς και τυφλούς, οι οποίοι αποκλείονται εφόσον λαμβάνουν το διπλάσιο της σύνταξης αυτής.
Τρόπος προστασίας – Ποιοι υποχρεούνται σε προσλήψεις
Επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις, ελληνικές ή ξένες, καθώς και οι θυγατρικές τους εταιρείες, που λειτουργούν στην Ελλάδα, εφόσον απασχολούν προσωπικό πάνω από 50 άτομα, υποχρεούνται να προσλαμβάνουν προστατευόμενα πρόσωπα, σε ποσοστό 8% επί του συνόλου του προσωπικού της επιχείρησης ή της εκμετάλλευσης. Εξαιρούνται από την υποχρέωση αυτή, οι επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις που εμφανίζουν στους ισολογισμούς τους αρνητικό αποτέλεσμα (ζημία) στις 2 αμέσως προηγούμενες από το έτος προκήρυξης χρήσεις.
Αντίστοιχα, οι φορείς του δημόσιου τομέα (δημόσιες επιχειρήσεις και οργανισμοί, ΝΠΙΔ που ανήκουν στο κράτος ή επιχορηγούνται τακτικά από κρατικούς πόρους) υποχρεούνται να προσλαμβάνουν προστατευόμενα πρόσωπα σε ποσοστό 10%.
Διαδικασία προσλήψεων – τοποθετήσεων
Για να πραγματοποιηθεί η διαδικασία των τοποθετήσεων των προστατευόμενων προσώπων σε συγκεκριμένες θέσεις εργασίας θα πρέπει η αρμόδια υπηρεσία της ΔΥΠΑ να καταρτίσει την προκήρυξη η οποία να περιλαμβάνει το σύνολο των θέσεων των φορέων που θα καλυφθούν από τα πρόσωπα αυτά και η οποία αναρτάται τόσο στο κατάστημα της αρμόδιας υπηρεσίας όσο και στην ιστοσελίδα της ΔΥΠΑ.
Οι επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις και οι φορείς υποχρεούνται, από την πλευρά τους, να υποβάλλουν ετησίως στις αρμόδιες υπηρεσίες ειδική έντυπη δήλωση που παρέχεται από τη ΔΥΠΑ με την οποία δηλώνουν στοιχεία διαθεσιμότητας θέσεων εργασίας για τα προστατευόμενα πρόσωπα ενώ με επιμέλεια των αρμόδιων υπηρεσιών της ΔΥΠΑ γίνεται έλεγχος των στοιχείων αυτών (ιδιαίτερη υποχρέωση έχουν οι οικείες Επιθεωρήσεις Εργασίας).
Οι ενδιαφερόμενοι υποβάλλουν ηλεκτρονικά ειδική αίτηση – υπεύθυνη δήλωση μέσα σε αποκλειστική προθεσμία, που αρχίζει από την επομένη της ανάρτησης της προκήρυξης, στην οποία δηλώνουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται. Μετά την κατάρτιση οριστικών πινάκων, οι αρμόδιες υπηρεσίες – επιτροπές, τοποθετούν με απόφασή τους τα προστατευόμενα πρόσωπα.
Κριτήρια τοποθέτησης, πρόσληψης και διορισμού προστατευόμενων προσώπων
Η τοποθέτηση των προστατευόμενων προσώπων είναι υποχρεωτική για τον εργοδότη.
Ως κατώτατο όριο ηλικίας ορίζεται το 21ο έτος.
Άλλα κριτήρια για τον καθορισμό της σειράς πρόσληψης, τοποθέτησης ή διορισμού (πέραν της ηλικίας του προστατευόμενου προσώπου) είναι:
α. τα τυπικά προσόντα,
β. το ποσοστό αναπηρίας (εφόσον πρόκειται για άτομο με ειδικές ανάγκες),
γ. η οικογενειακή κατάσταση και
δ. η οικονομική κατάσταση.
Οι τοποθετούμενοι έχουν τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις, αναλόγως των προσόντων, με το υπόλοιπο προσωπικό (ως προς τους όρους εργασίας, την αμοιβή, τις προαγωγές, τις συνθήκες εργασίας κ.λπ.).
Το προστατευόμενο πρόσωπο που τοποθετείται σε μια θέση εργασίας, υποχρεούται εντός ενός μήνα από την κοινοποίηση σ’ αυτόν την απόφασης, να παρουσιαστεί στην επιχείρηση ή εκμετάλλευση για να αναλάβει υπηρεσία. Αν δεν παρουσιαστεί ή δεν δεχτεί τη θέση χάνει την προστασία που του παρέχεται, εκτός αν συντρέχει λόγος που δικαιολογεί τη μη ανάληψη υπηρεσίας.
Αντικατάσταση προστατευόμενου προσώπου στην εργασία
Κάθε εργοδότης στον οποίο τοποθετείται προστατευόμενο πρόσωπο, έχει δικαίωμα να ζητήσει από την αρμόδια υπηρεσία (επιτροπή ΔΥΠΑ) που έκανε την τοποθέτηση, την αντικατάστασή του για υπαίτια ή ανυπαίτια ακαταλληλότητα, αφού τον απασχολήσει επί τουλάχιστον 2 μήνες. Η άσκηση του δικαιώματος αυτού γίνεται με αίτηση στην οποία περιέχονται αναλυτικά οι λόγοι για τους οποίους ζητείται η αντικατάσταση και επισυνάπτεται κάθε σχετικό αποδεικτικό στοιχείο. Η αίτηση συζητείται ενώπιον αρμόδιας Επιτροπής και είναι απαράδεκτη αν δεν κοινοποιηθεί στον ενδιαφερόμενο με δικαστικό επιμελητή το αργότερο μέχρι 10 μέρες πριν από τη συζήτηση.
Ο προστατευόμενος κατά του οποίου στρέφεται η αίτηση μπορεί να παρασταθεί κατά τη συζήτησή της αυτοπροσώπως ή με εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπό του και να αναπτύξει εγγράφως ή προφορικά τις απόψεις του. Η απόφαση για την αντικατάστασή του κοινοποιείται στον εργοδότη, το αργότερο μέσα σε ένα δίμηνο από την υποβολή της αίτησής του. Μέχρι την κοινοποίηση της απόφασης στον εργοδότη ή μέχρι τη λήξη του διμήνου, αν δεν γίνει κοινοποίηση, ο προστατευόμενος εξακολουθεί να εργάζεται και να αμείβεται από τον εργοδότη.
Τέλος, ο προστατευόμενος χάνει την προστασία αν αντικατασταθεί δύο φορές με απόφαση της αρμόδιας υπηρεσίας – επιτροπής για υπαίτια ακαταλληλότητα.
Ετήσια κανονική άδεια
Ειδική ρύθμιση εφαρμόζεται σε σχέση με την ετήσια κανονική άδεια των προστατευόμενων προσώπων. Η άδεια αυτή των μισθωτών, που προβλέπεται από τις κείμενες διατάξεις, επαυξάνεται κατά 6 εργάσιμες ημέρες για άτομα με ειδικές ανάγκες. Την επαύξηση αυτή δικαιούνται ανεξάρτητα από τον τρόπο και τον χρόνο της πρόσληψής τους. Ευνοϊκότεροι όροι που πιθανώς προβλέπονται για τη χρονική διάρκεια της ετήσιας άδειας με αποδοχές από άλλες διατάξεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές διατάξεις, κανονισμούς ή οργανισμούς, δεν θίγονται με τις διατάξεις του νόμου αυτού.
Λύση εργασιακής σχέσης
Η σχέση εργασίας των προσώπων που τοποθετούνται με τις διατάξεις του του Ν. 2643/1998 λύεται:
α. Αυτοδικαίως, μόλις συμπληρωθεί το όριο ηλικίας που ορίζεται από τον εσωτερικό κανονισμό ή τον οργανισμό της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης εφόσον συγκεντρώνουν τις προϋποθέσεις για πλήρη συνταξιοδότηση λόγω γήρατος ή αναπηρίας. Όσοι δεν έχουν τις προϋποθέσεις διατηρούνται στην επιχείρηση έως ότου τις αποκτήσουν και πάντως όχι πέρα από το 67ο έτος της ηλικίας τους.
β. Με καταγγελία της σχέσης εργασίας, χωρίς αποζημίωση εφόσον ο προστατευόμενος έχει στερηθεί τα πολιτικά του δικαιώματα.
γ. Με καταγγελία ύστερα από απόφαση της Επιτροπής του άρθρου 9 (για παραβάσεις για τις οποίες ορίζεται ως ποινή η απόλυση ή για αποδεδειγμένη ανεπάρκεια ή ακαταλληλότητα στην εκτέλεση της εργασίας).
Κυρώσεις σε βάρος του εργοδότη
Σε βάρος του εργοδότη που παραβαίνει τις διατάξεις του νόμου αυτού επιβάλλονται διοικητικές κυρώσεις.