Τελευταία ενημέρωση: 18 Ιουλίου 2022
Γράφει η Δικηγόρος – εργατολόγος Μαλβίνα Προύντζου | Δικηγορικό γραφείο εργατικού δικαίου Δημήτρης Βλαχόπουλος & συνεργάτες
Ορισμοί
Οικιακοί μισθωτοί είναι εκείνοι που, με βάση σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, προσφέρουν την εργασία τους κατά κύριο λόγο για την εξυπηρέτηση των οικιακών ή / και προσωπικών αναγκών του εργοδότη, μελών της οικογένειάς του ή τρίτων, ιδίως όταν ο ίδιος ο εργοδότης ή τα μέλη της οικογένειάς του αδυνατούν, λόγω ηλικίας ή ασθένειας, να φροντίσουν τον εαυτό τους. Σημειωτέον, δε, ότι η δευτερεύουσα απασχόλησή τους σε εργασίες οι οποίες έχουν σχέση με το επάγγελμα του εργοδότη που ασκείται στην κατοικία του, δεν αναιρεί την ιδιότητά τους ως οικιακών μισθωτών. Έτσι, στην κατηγορία των οικιακών μισθωτών ανήκουν, μεταξύ άλλων, οι οικιακοί βοηθοί, οι κηπουροί, οι οδηγοί, οι οικονόμοι, εργαζόμενοι που έχουν αναλάβει τη φύλαξη και φροντίδα παιδιών, νηπίων και βρεφών, καθώς και ηλικιωμένων ατόμων που χρήζουν βοήθειας κ.ά.
Οι οικιακοί μισθωτοί διακρίνονται σε δύο υποκατηγορίες: τους οικόσιτους και μη οικόσιτους.
Οι εργαζόμενοι που διαμένουν και διατρέφονται στην οικία του εργοδότη, χαρακτηρίζονται ως οικόσιτοι οικιακοί μισθωτοί. Για τη στοιχειοθέτηση της έννοιας του οικόσιτου οικιακού μισθωτού, απαιτείται να συντρέχουν σωρευτικά τα δύο αυτά στοιχεία (σίτιση και διαμονή εντός της οικίας του εργοδότη).
Από την άλλη, ως μη οικόσιτοι (εξωτερικοί) οικιακοί μισθωτοί χαρακτηρίζονται οι εργαζόμενοι εκείνοι που παρέχουν, δυνάμει σύμβασης εξαρτημένης εργασίας, υπηρεσίες φροντίδας του νοικοκυριού του εργοδότη ή μελών της οικογένειάς του, χωρίς, όμως, να διαμένουν και να σιτίζονται εντός της οικίας του εργοδότη.
Τι ισχύει αναφορικά με τα χρονικά όρια ημερήσιας και εβδομαδιαίας εργασίας σε οικόσιτους και μη οικόσιτους μισθωτούς
Ο χαρακτηρισμός του μισθωτού ως οικόσιτου ή μη έχει μεγάλη σημασία, κυρίως επειδή από τον χαρακτηρισμό αυτόν εξαρτάται η εφαρμογή ή μη των ειδικών διατάξεων για τα ανώτατα χρονικά όρια εργασίας. Ειδικότερα, σύμφωνα με τις αποφάσεις των δικαστηρίων, λόγω της ιδιάζουσας φύσης των υπηρεσιών που παρέχουν οι οικόσιτοι μισθωτοί και των ειδικών περιστάσεων υπό τις οποίες τις παρέχουν (εντός του οικιακού περιβάλλοντος και υπό συνθήκες σχέσης εμπιστοσύνης), η εργασιακή σχέση τους δεν διέπεται από τις ειδικές διατάξεις για τον χρόνο εργασίας των μισθωτών, για εργασία κατά τις Κυριακές, τις αργίες, τις ημέρες ανάπαυσης, την υπερεργασία και την υπερωριακή απασχόληση, καθώς και οι διατάξεις για τις εκτός έδρας μετακινήσεις. Αντίθετα, ο εργοδότης είναι εκείνος που, με βάση τις διατάξεις του άρθρου 663 ΑΚ, οφείλει να ρυθμίζει τον χρόνο εργασίας και ανάπαυσης του οικόσιτου μισθωτού και δη με τέτοιο τρόπο, ώστε να εξασφαλίζει την υγιεινή και την ασφάλειά του, καθώς και το σύνολο των ατομικών δικαιωμάτων του.
Από την άλλη πλευρά, επί των μη οικόσιτων μισθωτών εφαρμόζονται όλες οι διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας που αναφέρονται στα χρονικά όρια εργασίας, στην εργασία κατά τις Κυριακές, τις αργίες, τις ημέρες ανάπαυσης, την υπερεργασία και την υπερωριακή απασχόληση, καθώς και οι διατάξεις για τις εκτός έδρας μετακινήσεις.
Τι ισχύει αναφορικά με την αμοιβή των οικιακών μισθωτών: Οι αντικρουόμενες απόψεις
Σύμφωνα με την κρατούσα – έως σήμερα – νομολογία, προκειμένου για οικιακούς μισθωτούς, τόσο οικόσιτους όσο και μη οικόσιτους, δεν ισχύουν τα κατώτατα νόμιμα όρια μισθών και ημερομισθίων, αλλά ο μισθός τους ρυθμίζεται με συμφωνία και, σε περίπτωση που δεν συμφωνήθηκε, οφείλεται ο συνηθισμένος (ειθισμένος) μισθός. Πλην όμως, ορθότερη είναι μάλλον η αντίθετη άποψη, η οποία υποστηρίζεται από τη μεγαλύτερη μερίδα της θεωρίας του εργατικού δικαίου και από μερίδα της νομολογίας, σύμφωνα με την οποία επί οικιακών μισθωτών, τόσο οικόσιτων όσο και μη οικόσιτων, εφαρμόζονται τα κατώτερα νόμιμα όρια αποδοχών, οι διατάξεις για την ετήσια άδεια και οι διατάξεις για την απόλυση. Από την άλλη πλευρά, το Υπ. Εργασίας φέρεται να υιοθετεί μία ενδιάμεση εκδοχή, σύμφωνα με την οποία τα κατώτατα όρια μισθών και ημερομισθίων εφαρμόζονται μόνο επί των μη οικόσιτων μισθωτών (βλ. το, υπ’ αριθμ. 40578/898/02/01/2014, έγγραφο του Υπ. Εργασίας «Όροι αμοιβής οικιακών και οικόσιτων μισθωτών – Άδεια, καταγγελία»).