Γράφει η Δικηγόρος – εργατολόγος Ειρήνη Γραβάνη | Δικηγορικό γραφείο εργατικού δικαίου Δημήτρης Βλαχόπουλος & συνεργάτες
Η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της εργασίας αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για την υγεία των εργαζομένων, ιδίως όταν πρόκειται για χειρωνακτική εργασία σε εξωτερικούς χώρους. Το φαινόμενο της θερμικής καταπόνησης, δηλαδή της έντονης επιβάρυνσης του οργανισμού από τη θερμότητα, μπορεί να προκαλέσει αδιαθεσία, θερμοπληξία και άλλες σοβαρές επιπτώσεις, ενώ σε ακραίες περιπτώσεις είναι δυνατόν να οδηγήσει ακόμη και σε θάνατο.
Νομικό πλαίσιο προστασίας
Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένα μέτρα πρόληψης και προστασίας. Βασική νομική βάση αποτελεί ο Κώδικας Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ν. 3850/2010), ενώ εξειδικευμένες οδηγίες δίνονται μέσω εγκυκλίων του Υπουργείου Εργασίας. Σύμφωνα με την πρόσφατη εγκύκλιο 34666/03.06.2024 και την έκτακτη ανακοίνωση της 7ης Ιουλίου 2025, καθιερώνονται συγκεκριμένα υποχρεωτικά μέτρα για την αποτροπή εργατικών ατυχημάτων λόγω θερμικής καταπόνησης.
Ποιους αφορά το ως άνω μέτρο;
Το μέτρο αφορά και τους εργαζομένους που απασχολούνται μέσω ψηφιακών πλατφορμών, όπως delivery μέσω εφαρμογών. Εξαιρούνται μόνο διανομές με οχήματα που διαθέτουν κλιματισμό, καθώς και παραγγελίες για παραλαβή από το κατάστημα (takeaway). Επιπλέον, εξαιρούνται κρίσιμες υποδομές, όπως υγειονομικές και μεταφορικές υπηρεσίες, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν ληφθεί αυξημένα μέτρα προστασίας των εργαζομένων.
Για ευάλωτες κατηγορίες εργαζομένων (π.χ. άτομα με χρόνια νοσήματα, καρδιοπάθειες, υπέρταση, παχυσαρκία, εγκυμοσύνη κ.λπ.) συστήνεται αυστηρά η αποχή από υπαίθριες δραστηριότητες και η δυνατότητα τηλεργασίας. Ο εργοδότης οφείλει να συνεργαστεί με τον Τεχνικό Ασφαλείας και τον Ιατρό Εργασίας για τη διαμόρφωση ασφαλών συνθηκών εργασίας. Ανάμεσα στα ελάχιστα απαιτούμενα μέτρα περιλαμβάνονται η παροχή άφθονου δροσερού πόσιμου νερού, τα συχνά διαλείμματα σε σκιερά και δροσερά σημεία, η κατάλληλη ένδυση (ελαφρά και ανοιχτόχρωμα ρούχα) και η αποφυγή χρήσης προστατευτικών μέσων (π.χ. γάντια, κράνη) όταν δεν είναι απολύτως απαραίτητα, διότι επιτείνουν τη θερμική επιβάρυνση.
Δικαιώματα εργαζομένων
Οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα να αρνηθούν να παράσχουν εργασία όταν διαπιστώνεται σοβαρός κίνδυνος για την υγεία τους λόγω μη λήψης των αναγκαίων μέτρων. Η άρνηση αυτή δεν συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα, ούτε λόγο απόλυσης ή μείωσης μισθού. Επίσης, κάθε εργαζόμενος ή συνδικαλιστική οργάνωση μπορεί να καταγγείλει παραβάσεις στην Επιθεώρηση Εργασίας, ακόμη και ανώνυμα.
Υποχρεώσεις εργοδότη
Η μη συμμόρφωση με την υποχρέωση παύσης επιφέρει διοικητικό πρόστιμο . Εργοδότες και επιχειρήσεις οφείλουν να καταγράψουν και να τεκμηριώσουν την εφαρμογή των μέτρων, καθώς και να προβούν σε ενέργειες όπως προσαρμογή ωραρίων, μετατόπιση δραστηριοτήτων σε δροσερότερες ώρες ή εφαρμογή τηλεργασίας, όπου αυτό είναι εφικτό.
Ειδικά για τη Δευτέρα 7 Ιουλίου 2025, το Υπουργείο Εργασίας επέβαλε υποχρεωτική παύση όλων των υπαίθριων χειρωνακτικών εργασιών από τις 12:00 έως τις 17:00, σε περιοχές όπου η θερμοκρασία αναμένεται να φτάσει ή να ξεπεράσει τους 40°C. Τα μέτρα ισχύουν στις εξής περιοχές: Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, Ιονίων Νήσων, Δυτικής Ελλάδας, Θεσσαλίας, Π.Ε. Μεσσηνίας, Π.Ε. Σάμου και ανατολικό τμήμα Ρόδου. Στην υποχρεωτική παύση περιλαμβάνεται κάθε είδους υπαίθρια χειρωνακτική εργασία, όπως οικοδομικές εργασίες, εργασίες σε εργοτάξια, δραστηριότητες στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη, καθώς και διανομή προϊόντων (delivery) με δίκυκλα ή πατίνια.
Η θερμική καταπόνηση είναι ένα φαινόμενο που λόγω της κλιματικής αλλαγής αναμένεται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια. Η ουσιαστική προστασία των εργαζομένων από τις επιπτώσεις της υψηλής θερμοκρασίας είναι ευθύνη των εργοδοτών, των θεσμικών φορέων, αλλά και του ίδιου του εργαζομένου, που έχει δικαίωμα και υποχρέωση να διεκδικεί ασφαλείς συνθήκες εργασίας.
Συχνές ερωτήσεις
- Μπορώ να αρνηθώ να εργαστώ σε συνθήκες καύσωνα;
Ναι, όταν δεν λαμβάνονται μέτρα προστασίας και η θερμική καταπόνηση θέτει σε κίνδυνο την υγεία σου. - Δικαιούμαι αποζημίωση αν νοσηλευτώ λόγω θερμοπληξίας;
Εφόσον αποδειχθεί ότι η θερμική καταπόνηση προήλθε από την εργασία και δεν είχαν ληφθεί τα απαιτούμενα μέτρα, ναι. Μπορεί να υπάρχει αστική ή και ποινική ευθύνη του εργοδότη.