Τελευταία ενημέρωση: 21 Ιουνίου 2026
Γράφει ο Δικηγόρος – εργατολόγος Δημήτρης Βλαχόπουλος | Δικηγορικό γραφείο εργατικού δικαίου Δημήτρης Βλαχόπουλος & συνεργάτες
Ο θεσμός και η σημασία του
Η πρόσβαση των εργαζόμενων γυναικών σε υπηρεσίες πρόληψης και ιατρικής παρακολούθησης αποτελεί ζήτημα τόσο δημόσιας υγείας όσο και εργατικού δικαίου. Ανταποκρινόμενος στην ανάγκη αυτή, ο νομοθέτης προχώρησε στη θέσπιση ειδικής άδειας γυναικολογικού ελέγχου για το σύνολο των εργαζόμενων γυναικών του ιδιωτικού τομέα, ανεξαρτήτως της ύπαρξης ή μη εγκυμοσύνης. Η ρύθμιση αυτή βρίσκει πλέον έρεισμα στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025, ΦΕΚ Α’ 121/11.07.2025), ο οποίος κωδικοποίησε σε ενιαίο κείμενο τη νομοθεσία του εργατικού δικαίου.
Το προϊσχύσαν καθεστώς: άδεια προγεννητικών εξετάσεων
Πριν από τη νομοθετική παρέμβαση που εξετάζεται, η σχετική ρύθμιση περιοριζόταν αποκλειστικά στην προστασία των εγκυμονουσών. Συγκεκριμένα, το άρθρο 232 του Κώδικα Ατομικού Εργατικού Δικαίου (Π.Δ. 80/2022) προέβλεπε: «Οι έγκυες εργαζόμενες απαλλάσσονται από την εργασία χωρίς περικοπή αποδοχών, κατόπιν προηγούμενης ενημέρωσης του εργοδότη, με κάθε πρόσφορο μέσο, προκειμένου να υποβάλλονται σε εξετάσεις προγεννητικού ελέγχου, εφόσον αυτές οι εξετάσεις πρέπει να γίνουν κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας»
Ως εκ τούτου, η άδεια απαιτούσε την ύπαρξη εγκυμοσύνης ως αναγκαία προϋπόθεση, αφήνοντας χωρίς αντίστοιχη προστασία το σύνολο των μη εγκυμονουσών εργαζόμενων γυναικών. Η ρύθμιση αυτή προέβλεπε, κατ’ ουσίαν, μια διάκριση μεταξύ δύο κατηγοριών εργαζόμενων: εκείνων που βρίσκονταν σε κατάσταση εγκυμοσύνης και εκείνων που δεν βρίσκονταν.
Η νέα ρύθμιση: από τον ν. 5043/2023 στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου 2025
Η αρχική τροποποίηση με τον ν. 5043/2023
Με το άρθρο 96 του ν. 5043/2023 (ΦΕΚ Α’ 91/13.4.2023), τροποποιήθηκε ουσιωδώς το άρθρο 232 του τότε ισχύοντος ΚΑΕΔ, προσθέτοντας παράγραφο 2 που θεσπίζει ετήσια άδεια μίας (1) ημέρας με αποδοχές για τη διενέργεια γυναικολογικού ελέγχου από κάθε εργαζόμενη, ανεξαρτήτως εγκυμοσύνης.
Η κωδικοποίηση στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου 2025
Η ρύθμιση αυτή ενσωματώθηκε πλέον στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025) ως άρθρο 242 — «Άδεια προγεννητικών εξετάσεων και γυναικολογικού ελέγχου», με το ακόλουθο περιεχόμενο: «1. Οι έγκυοι εργαζόμενες απαλλάσσονται από την εργασία χωρίς περικοπή αποδοχών, κατόπιν προηγούμενης ενημέρωσης του εργοδότη, με κάθε πρόσφορο μέσο, προκειμένου να υποβάλλονται σε εξετάσεις προγεννητικού ελέγχου, εφόσον αυτές οι εξετάσεις πρέπει να γίνουν κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας. 2. Στις εργαζόμενες χορηγείται μία (1) ημέρα τον χρόνο άδεια με αποδοχές για την πραγματοποίηση γυναικολογικού ελέγχου»
Τα δύο διακριτά δικαιώματα
Η διάταξη εισάγει δύο διακριτά και αυτοτελή δικαιώματα:
Πρώτον, η παρ. 1 διατηρεί αναλλοίωτη την υφιστάμενη προστασία για τις εγκυμονούσες: απαλλαγή από την εργασία χωρίς περικοπή αποδοχών για προγεννητικές εξετάσεις κατά τον εργάσιμο χρόνο, χωρίς περιορισμό στον αριθμό των ημερών.
Δεύτερον, η παρ. 2 θεσπίζει νέο, αυτοτελές δικαίωμα: μία (1) ημέρα ετήσια άδεια με αποδοχές για τη διενέργεια γυναικολογικού ελέγχου, χωρίς την προϋπόθεση της εγκυμοσύνης.
Πεδίο εφαρμογής και δικαιούχοι
Η διάταξη της παρ. 2 καλύπτει κάθε εργαζόμενη γυναίκα του ιδιωτικού τομέα, ανεξαρτήτως:
- του είδους της εργασιακής σύμβασης (αορίστου ή ορισμένου χρόνου, πλήρους ή μερικής απασχόλησης),
- της ηλικίας,
- της οικογενειακής κατάστασης, και
- της ύπαρξης ή μη εγκυμοσύνης.
Η κατάργηση της διαχωριστικής γραμμής μεταξύ εγκυμονουσών και μη αποτελεί την πλέον σημαντική καινοτομία: η άδεια πρόληψης δεν αποτελεί πλέον προνόμιο συγκεκριμένης κατηγορίας εργαζόμενων, αλλά γενικευμένο εργατικό δικαίωμα.
Προϋποθέσεις χορήγησης και διαδικασία
Κατ’ αναλογία με τις αντίστοιχες ρυθμίσεις που διέπουν τις εργαζόμενες του δημόσιου τομέα, η χορήγηση της άδειας της παρ. 2 συνδέεται με την προσκομιδή εγγράφου του θεράποντος ιατρού που βεβαιώνει την πραγματοποίηση του σχετικού γυναικολογικού ελέγχου.
Ως προς τη διαδικασία, επισημαίνονται τα ακόλουθα:
- Η εργαζόμενη δικαιούται την άδεια εκ του νόμου — ο εργοδότης δεν έχει διακριτική ευχέρεια ως προς το αν θα την χορηγήσει.
- Η ενημέρωση του εργοδότη για την ημερομηνία λήψης της άδειας πρέπει να γίνεται εγκαίρως και με κάθε πρόσφορο μέσο, κατ’ αναλογία με τη ρύθμιση της παρ. 1 του ίδιου άρθρου.
- Η άδεια χορηγείται μία φορά ανά ημερολογιακό έτος και δεν μεταφέρεται στο επόμενο.
Νομικός χαρακτήρας της άδειας και αποδοχές
Η άδεια γυναικολογικού ελέγχου αποτελεί ειδική άδεια με αποδοχές, αυτοτελή και ανεξάρτητη από την ετήσια κανονική άδεια αναψυχής. Ο ειδικός της χαρακτήρας συνεπάγεται τα εξής:
- Δεν αφαιρείται από τις ημέρες της κανονικής άδειας, κατ’ αναλογία με άλλες ειδικές άδειες του Κώδικα, όπως η άδεια γάμου του άρθρου 241, η οποία «δεν υπολογίζεται στην κανονική ετήσια άδεια του εργαζομένου».
- Οι αποδοχές που καταβάλλονται αντιστοιχούν στις συνήθεις αποδοχές της εργαζόμενης.
- Η μη χορήγησή της συνιστά παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας.
Κυρώσεις σε βάρος εργοδότη που αρνείται τη χορήγηση
Η άρνηση χορήγησης της άδειας εντάσσεται στο πλαίσιο των παραβάσεων της εργατικής νομοθεσίας. Σύμφωνα με το άρθρο 252 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου 2025, «η μη χορήγηση από τον εργοδότη της αιτούμενης από τον εργαζόμενο βεβαίωσης των στοιχείων της εργασιακής σχέσης ή των διαστημάτων των αδειών του παρόντος Κεφαλαίου που του χορηγήθηκαν συνιστά παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας». Κατ’ αναλογία, η άρνηση χορήγησης της ίδιας της άδειας επιφέρει διοικητικές κυρώσεις από την Επιθεώρηση Εργασίας. Επιπλέον, σε περίπτωση που η άρνηση συνδέεται με το φύλο ή την κατάσταση υγείας της εργαζόμενης, ενδέχεται να στοιχειοθετεί και διάκριση λόγω φύλου κατά την έννοια των σχετικών άρθρων του Κώδικα.
Σχέση με άλλες άδειες προστασίας της υγείας
Η νέα ρύθμιση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σύστημα αδειών που αποσκοπούν στην προστασία της υγείας και της οικογένειας, όπως αυτό διαμορφώνεται στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου 2025. Μεταξύ των σχετικών ρυθμίσεων αξίζει να επισημανθεί ιδίως η άδεια για υποβολή σε μεθόδους ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (άρθρο 237 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου 2025): «Εργαζόμενες, οι οποίες υποβάλλονται σε μεθόδους ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής του ν. 3305/2005 (Α’ 17), δικαιούνται άδεια επτά (7) εργάσιμων ημερών με αποδοχές, ύστερα από βεβαίωση του θεράποντος ιατρού ή του διευθυντή μονάδας ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (Μ.Ι.Υ.Α.).».
Η άδεια γυναικολογικού ελέγχου συμπληρώνει το σύστημα αυτό, καλύπτοντας ένα κενό προστασίας για τις εργαζόμενες γυναίκες που δεν βρίσκονται σε κάποια από τις ανωτέρω ειδικές καταστάσεις.
Συμπερασματικές παρατηρήσεις
Η θέσπιση της άδειας γυναικολογικού ελέγχου αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη νομοθετική τάση ενίσχυσης της πρόληψης στη δημόσια υγεία μέσα από το εργατικό δίκαιο, η οποία αποκρυσταλλώνεται πλέον στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου 2025. Οι πρακτικές συνέπειες της ρύθμισης είναι πολλαπλές:
- Για τις εργαζόμενες: Αποκτούν νόμιμο δικαίωμα σε ετήσια απαλλαγή από την εργασία για προληπτικό γυναικολογικό έλεγχο, χωρίς απώλεια αποδοχών και χωρίς να απαιτείται εγκυμοσύνη.
- Για τους εργοδότες: Υποχρεούνται να χορηγούν την άδεια κατόπιν αιτήματος με ιατρικό έγγραφο· η άρνηση συνιστά παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας.
- Για τη δημόσια υγεία: Η ρύθμιση ενθαρρύνει τον τακτικό προληπτικό έλεγχο ως εργαλείο έγκαιρης διάγνωσης νοσημάτων.
Η ενσωμάτωση της ρύθμισης στον νέο Κώδικα Εργατικού Δικαίου 2025 ενισχύει την ασφάλεια δικαίου και αποτυπώνει τη βούληση του νομοθέτη να θεμελιώσει το δικαίωμα αυτό ως μόνιμο και κωδικοποιημένο στοιχείο του εργατικού δικαίου.